Cây bời lời là một trong những loài thực vật quý giá của Việt Nam, không chỉ có giá trị kinh tế mà còn được ứng dụng rộng rãi trong y học và sản xuất các loại nhang trầm hương. Với đặc điểm sinh trưởng mạnh mẽ và nhiều công dụng đa dạng, cây bời lời đã trở thành nguồn tài nguyên quan trọng trong đời sống con người. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về đặc điểm, phân loại, công dụng của loại cây này trong y học cũng như sản xuất nhang trầm hương.
Bời lời là cây gì?
Cây bời lời (tên khoa học: Litsea glutinosa) còn có các cách gọi khác như cây bồ lời, cây bời nhời, thuộc họ Long não (Lauraceae). Mọc nhiều ở vùng núi Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, và một số tỉnh miền Trung như Quảng Nam, Thừa Thiên Huế. Ngoài ra, loài cây này cũng phân bố ở các nước như Lào, Campuchia, Ấn Độ và Trung Quốc.
Về đặc điểm sinh học cây bời lời:
Thân cây: Có thể cao tới 10 mét, đường kính thân 4 0– 60cm, vỏ màu nâu xám, chứa nhiều nhựa dính. Cành non có cạnh, nhiều lông.
Lá: Hình bầu dục, thuôn dài, mép nguyên, mặt trên xanh bóng, mặt dưới nhạt, 7 - 20cm, cuống lá có lông.
Hoa: Mọc thành chùm, màu trắng hoặc vàng nhạt, có mùi thơm nhẹ.
Quả: Hình cầu nhỏ, khi chín chuyển từ xanh sang đen, chứa tinh dầu thơm.
Ở Việt Nam, cây bời lời được chia thành 2 loại chính:
- Bời lời đỏ (Litsea cubeba): Vỏ có màu nâu đậm, nhìn từ xa có màu đỏ như đất bazan, quả nhỏ, thường dùng làm gia vị và tinh dầu.
- Bời lời vàng (Litsea glutinosa): Lá xanh đậm, vỏ cây chứa nhiều nhựa dính, chủ yếu dùng để sản xuất keo tự nhiên.
Công dụng của cây bời lời trong y học
Theo Đông y, cây bời lời có tính hàn, vị ấm nhẹ. Nhiều bộ phận trên cây được xem như thảo dược có giá trị:
Lá bời lời: Giã nát đắp lên vùng sưng đau có tác dụng giảm đau nhức xương khớp. Dùng lá tươi giã đắp lên vết thương nhỏ có tác dụng cầm máu. Nấu nước lá uống giúp giải cảm. Ngoài ra còn có thể dùng nước lá bời lời khô như 1 loại trà, có công dụng trị ợ chua, chướng bụng, táo bón, khó tiêu.
Vỏ gây bời lời: Vỏ cùng lá giã nát, đáp lên vết da bóng sẽ hạ nhiệt, giảm phồng rộp. Kết hợp cùng vỏ quýt, gừng tươi… đêm sắc uống trị tiêu chảy. Ngoài ra, bào thành từng lớp nhỏ, đem ngâm với nước rồi bôi trực tiếp lên tóc giúp làm bóng mượt.
Quả bời lời: Chiết xuất tinh dầu từ quả lời lời có thể dùng xông phòng, khử trùng, giảm căng thẳng.
Khi sử dụng các thành phần của cây bời lời với mục đích y tế thì các bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh tác dụng phụ.
Keo bời lời trong sản xuất nhang trầm hương
Ngoài y tế thì một chế phẩm khác từ bời loài là keo (từ vỏ) là thành phần nguyên liệu không thể thiếu trong sản xuất nhang trầm hương cũng như các loại nhang, hương cây (que) khác.
Người to chọn cây 5 - 6 năm tuổi, có lớp vỏ dày. Lấy vỏ, đem phơi khô, nghiền mịn, rồi xay thành bột. Bột keo sau đó được pha trột cùng bột trầm, nước và se thành các cây nhang.
Sử dụng keo bời lời không chứa hóa chất độc hại như keo công nghiệp; Không làm ảnh hưởng hương trầm tự nhiên; Nhang cháy đều, tro nhang tơi xốp, không vón cục.
Cây bời lời không chỉ là nguồn dược liệu quý mà còn đóng vai trò quan trọng trong nghề làm nhang truyền thống của Việt Nam. Việc khai thác bền vững và ứng dụng khoa học vào chế biến keo bời lời sẽ giúp hoàn thiện cũng như nâng cao chất lượng cho hương nhang sạch, đồng thời bảo tồn giá trị của loài cây đặc biệt này.
Việc ủng hộ và sử dụng các sản phẩm nhang hương Việt làm từ keo bời lời cũng chính bảo vệ sức khỏe bản thân và là góp phần gìn giữ nghề truyền thống!
